محفلِ سماع، جیہنوں عام طور اُتے قوالی وی آکھیا جاندا اے، صدیوں توں کئی صوفی روایتاں نال جڑی ہوئی اے۔ سلسلۂ چشتیہ وچ سماع نوں اک روحانی اجتماع سمجھیا جاندا اے، جتھے عقیدتی شاعری تے کلام پیش کیتا جاندا اے تاکہ اللہ تعالیٰ دی یاد، حضور نبی کریم ﷺ دی محبت تے اسلامی تعلیمات اُتے غور و فکر دا جذبہ پیدا ہووے۔ ایس نوں تفریح دا ذریعہ نہیں سمجھیا جاندا، بلکہ جیہڑے لوک ایس روایت نال وابستہ نیں، اوہ اس نوں روحانی غور و فکر تے عقیدت دا ماحول پیدا کرن دا اک ذریعہ سمجھدے نیں۔

سماع دی روایت برصغیر وچ خاص طور اُتے سلسلۂ چشتیہ اندر نمایاں ہوئی۔ چشتی بزرگان نے محسوس کیتا کہ دل نوں چھو لینے والی شاعری تے خوبصورت انداز وچ کلام دی ادائیگی انسان دے دل اُتے اثر کر سکدی اے، خود احتسابی پیدا کر سکدی اے تے اخلاقی تے روحانی ترقی دی طرف رہنمائی کر سکدی اے۔ وقت دے نال ایہہ محافلاں کئی چشتی خانقاہاں تے درباراں دی اہم روایت بن گئیاں، جتھے لوک ادب، ذکر تے سیکھن دے ماحول وچ اکٹھے ہوندے رہے۔

محفلِ سماع وچ پیش کیتا جان والا کلام اکثر اللہ تعالیٰ دی عظمت، حضور نبی کریم ﷺ دی محبت، نیک بندیاں دیاں صفات، شکرگزاری، عاجزی، توبہ تے روحانی پاکیزگی دے سفر بارے ہوندا اے۔ ایہہ موضوعات سنن والے نوں اپنے اللہ نال تعلق اُتے غور کرن تے سچے ذکر دے ذریعے ایمان مضبوط کرن دی ترغیب دیندے نیں۔

بہت سارے زائرین لئی محفلِ سماع اک پُرسکون روحانی ماحول پیدا کردی اے، جیہڑا دربار وچ ہون والیاں ہور مذہبی سرگرمیاں نال جڑیا ہوندا اے۔ عام طور اُتے ایہہ قرآنِ مجید دی تلاوت، ختمِ خواجگان، ذکرِ الٰہی، اجتماعی دعا تے لنگر ورگے پروگراماں دے نال منعقد کیتی جاندی اے۔

دربار حضرت خواجہ سائیں غلام نبی چشتی نظامی رحمۃ اللہ علیہ وچ محفلِ سماع خاص مواقع جیویں سالانہ عرس مبارک تے ہور مذہبی اجتماعات اُتے منعقد ہوندی اے۔ ایہہ سلسلۂ چشتیہ نظامیہ دیاں روحانی روایتاں دے احترام نال کیتی جاندی اے تے زائرین نوں اللہ تعالیٰ دی یاد، بزرگانِ دین دی روحانی وراثت نال جڑن تے اکٹھے ہو کے عقیدت دا اظہار کرن دا موقع فراہم کردی اے۔

ایہہ سمجھنا ضروری اے کہ تاریخ وچ علماء تے اسلامی مفکرین نے سماع تے قوالی بارے مختلف آراء رکھیاں نیں۔ کئی صوفی روایتاں وچ مخصوص شرائط دے نال سماع نوں روحانی وراثت دا حصہ سمجھیا جاندا اے، جدوں کہ کئی ہور لوگ ذکر تے عبادت دے ہور طریقیاں نوں ترجیح دیندے نیں۔ دربار وچ ہمیشہ اصل توجہ اللہ تعالیٰ دی عبادت، قرآنِ مجید دی تلاوت، نماز، ذکرِ الٰہی، خلوص نال دعا تے انسانیت دی خدمت اُتے رہندی اے۔

محفلِ سماع دربار دی صدیوں پرانی روحانی تے ثقافتی روایت دا اک حصہ اے، جیہڑی سلسلۂ چشتیہ نظامیہ دی محبت، عاجزی تے روحانی اقدار نوں ظاہر کردی اے۔

Mehfil-e-Sama, commonly known as Qawwali, has been closely associated with many Sufi traditions for centuries. Within the Chishti tradition, Sama is regarded as a spiritual gathering where devotional poetry is recited or sung to inspire remembrance of Allah, love for the Prophet Muhammad ﷺ, and reflection on the teachings of Islam. It is not intended as entertainment; rather, it is viewed by its practitioners as a means of creating an atmosphere of spiritual contemplation and devotion.

The practice of Sama became especially prominent within the Chishti order in the Indian subcontinent. Chishti saints recognised that heartfelt poetry and melodious recitation could touch people’s hearts, encourage self-reflection, and inspire moral and spiritual growth. Over time, these gatherings became a well-known feature of many Chishti Khanqahs and Darbars, where people came together in an environment of respect, remembrance, and learning.

The poetry recited during Mehfil-e-Sama often speaks about the greatness of Allah, the love of the Prophet Muhammad ﷺ, the virtues of righteous people, gratitude, humility, repentance, and the human journey towards spiritual purification. These themes encourage listeners to reflect on their relationship with Allah and to strengthen their faith through sincere remembrance.

For many visitors, Mehfil-e-Sama creates a peaceful environment that complements other religious activities held at the Darbar. It is usually organised alongside Qur’an recitation, Khatam-e-Khawajgan, Dhikr, collective Dua, and Langar, forming part of a wider programme of worship and community gathering.

At Darbar Hazrat Khawaja Sain Ghulam Nabi Chishti Nizami (R.A.), Mehfil-e-Sama is held on occasions such as the Annual Urs and other special religious gatherings. It is observed with respect for the spiritual traditions of the Chishti Nizami Silsila and serves as an opportunity for visitors to come together in remembrance of Allah and appreciation of the spiritual legacy of the saints.

It is important to recognise that Islamic scholars have held different views regarding Sama and Qawwali throughout history. While many Sufi traditions accept devotional Sama under particular conditions and as part of their spiritual heritage, others prefer different forms of worship and remembrance. At the Darbar, the central focus always remains on the worship of Allah, recitation of the Holy Qur’an, prayer, Dhikr, sincere supplication, and service to humanity. Mehfil-e-Sama is observed as one element of the Darbar’s long-standing spiritual and cultural heritage within the Chishti Nizami tradition.